مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تحلیل کارکرد واژۀ «فتنه» در سوره عنکبوت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح ۳ ، مدرسه علمیه زینبیه خرم آباد (سلام الله علیها).
چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل کارکرد واژه «فتنه» در سوره عنکبوت می‌پردازد. مسئله تحقیق از این قرار است که کاربردهای واژه «فتنه» در این سوره، هم شامل جنبه‌های هدایتی و تربیتی و هم ابعاد منفی و انحرافی است و بررسی دقیق آن می‌تواند نقش آموزنده و هشداردهنده قرآن در مسیر ایمان مؤمنان را روشن سازد. اهمیت تحقیق در آن است که شناخت صحیح این واژه، زمینه فهم بهتر چالش‌ها و آزمون‌های الهی، نقش تربیتی و پیامدهای اجتماعی آن را فراهم می‌آورد.روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه متون تفسیری، مقالات و پایان‌نامه‌های مرتبط با سوره عنکبوت و مفاهیم تربیتی و اعتقادی است.هدف تحقیق بررسی و دسته‌بندی کارکردهای مثبت و منفی واژه «فتنه» در سوره عنکبوت است. در بخش مثبت، این واژه به عنوان آزمون و آزمایش الهی، وسیله پالایش ایمان، ابزار تمایز اهل‌حق از اهل‌باطل و عامل تقویت صبر، پایداری و توکل معرفی شده است. در بخش منفی، برداشت‌های غلط، فتنه به معنای عذاب، فشارهای اجتماعی، تزلزل ایمان، وسوسه‌های عقیدتی، آزمایش‌های رفاه و دلبستگی‌های دنیوی و پیامدهای تربیتی منفی تحلیل شده‌اند.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که واژه «فتنه» در سوره عنکبوت، با وجود بار معنایی منفی در برخی زمینه‌ها، عمدتاً نقش تربیتی و هدایتگرانه دارد و آگاهی از ابعاد مختلف آن می‌تواند به تقویت ایمان، صبر و پایبندی اخلاقی مؤمنان کمک کند. این پژوهش، ضمن ارائه تحلیل ساختاری و مفهومی، اهمیت فهم صحیح مفاهیم قرآنی در مواجهه با آزمون‌ها و چالش‌های زندگی را برجسته می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

E‑ISSN: 3115-915x P‑ISSN: 3115-9443 Analysis of the Function of the Word “Fitnah” in Surah Al-‘Ankabut

نویسنده English

saba hasanvand
Level 3 Seminary Student, Zeynabiyyah Seminary School of Khorramabad (Peace Be Upon Her)
چکیده English

The present study examines the function of the word “fitnah” in Surah Al-‘Ankabut. The research problem is that the usages of the word “fitnah” in this surah encompass both guiding and educational aspects as well as negative and deviant dimensions, and a precise analysis of it can clarify the instructive and warning role of the Qur’an in the path of the believers’ faith. The significance of this study lies in the fact that a proper understanding of this word provides a basis for a better comprehension of divine challenges and trials, their educational role, and their social consequences. The research method is descriptive-analytical and is based on the study of exegetical texts, articles, and theses related to Surah Al-‘Ankabut and educational and doctrinal concepts. The aim of the study is to examine and classify the positive and negative functions of the word “fitnah” in Surah Al-‘Ankabut. In the positive dimension, this word is presented as a divine test and trial, a means of purifying faith, a tool for distinguishing the people of truth from the people of falsehood, and a factor in strengthening patience, perseverance, and trust in God. In the negative dimension, incorrect interpretations, fitnah in the sense of punishment, social pressures, instability of faith, doctrinal temptations, trials of prosperity and worldly attachments, as well as their negative educational consequences, are analyzed. The findings of the study indicate that the word “fitnah” in Surah Al-‘Ankabut, despite carrying negative connotations in some contexts, predominantly plays an educational and guiding role. Awareness of its various dimensions can contribute to strengthening the faith, patience, and moral commitment of believers. In addition to providing a structural and conceptual analysis, this study highlights the importance of correctly understanding Qur’anic concepts when confronting the trials and challenges of life.

کلیدواژه‌ها English

Fitnah Surah Al-&‌lsquo
Ankabut Divine Trial Purification of Faith Religious Education
قرآن کریم

کتاب‌ها

1- ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان‌العرب. بیروت: دار صادر.
2- دهخدا، علی‌اکبر (1379). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات علمی و فرهنگی.
3- طباطبایی، سید محمدحسین (1383). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسراء.
4- فخرالدین رازی، محمد بن عمر (1368). التفسیر الکبیر (مفاتیح‌الغیب). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
5- قرائتی، محمود (1385). تفسیر نور. تهران: مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت.
6- مجمع اللغة العربیة (1406ق). المعجم الوسیط. بیروت: دار صادر.
7- معین، محمد (1376). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.

مقالات

8- ریاحی‌مهر، باقر؛ سپهری‌فرد، حسین (1401). «نقش تربیتی سنت‌های الهی در سوره عنکبوت». نشریه قرآن و علم، دوره 16، شماره 31، صص. 240258.
9- صابری، علی؛ توکلی‌خانیکی، محمدجواد (1402). «نقد و تحلیل آراء مفسران درباره «أوهَنَ البیوت» ذیل آیه 41 سوره عنکبوت». فصلنامه مطالعات تفسیری.
10- عترت‌دوست، محمد؛ امیری‌فر، سحر (1402). «ترسیم شبکه مضامین و تناسب آیات سوره عنکبوت با استفاده از روش تحلیل مضمون». پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن.
11- کلباسی، زهرا؛ احمدنژاد، امیر (1397). «خوانشی نو از تفسیر مفاهیم نفاق و هجرت در سوره عنکبوت با تکیه بر نزول پیوسته سوره در مکه». فصلنامه مطالعات تفسیری.
12- مسعودی، محمدمهدی (1392). «بررسی مفهومی «أوتوا العلم» در سوره عنکبوت». فصلنامه آموزه‌های قرآنی.

پایان نامه ها

13- احمدی، فاطمه (1401). بررسی تفسیر ساختاری سوره عنکبوت با تکیه بر نظریه نظم جرجانی و انسجام هلیدی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران.
14- امیری‌فر، سحر (1400). تحلیل مضامین سوره مبارکه عنکبوت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
15- انصاری‌منوچهرآبادی، محمدرضا (1398). بررسی گستره رذایل اخلاقی در سوره عنکبوت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب.
16- السعیدی، عمار یوسف حاکم (1399). نکته‌های تربیتی در سوره عنکبوت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
17- شجریان، فاطمه (1400). بررسی تحلیلی رذایل اخلاقی در سوره مبارکه عنکبوت با توجه به تفاسیر فریقین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه میبد.
18- کریمی، زهرا (1395). بررسی ارتباط آیات سوره‌های عنکبوت و روم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
19- گلازی، نرگس (1399). اهداف تربیتی در سوره عنکبوت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س).