مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تربیت سیاسی نسل‌های آینده در پرتو اندیشه‌های اصلاح‌گرایانه سید جمال‌الدین اسدآبادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه ی آموزش و پرورش
چکیده
جهان اسلام در سده‌های اخیر با چالش‌هایی همچون ضعف آگاهی سیاسی، گسترش استبداد، نفوذ استعمار فکری و کاهش مشارکت اجتماعی شهروندان مواجه بوده است. یکی از راهکارهای اساسی برای برون‌رفت از این وضعیت، توجه به تربیت سیاسی نسل‌های آینده بر پایه اندیشه‌های اصلاحی متفکران مسلمان است. در این میان، اندیشه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی به عنوان یکی از مهم‌ترین جریان‌های فکری اصلاح‌گر در جهان اسلام، ظرفیت قابل توجهی برای بازاندیشی در مبانی تربیت سیاسی دارد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که اندیشه‌های اصلاح‌گرایانه سید جمال چه دلالت‌هایی برای تربیت سیاسی نسل‌های آینده دارد و چگونه می‌توان از این اندیشه‌ها در طراحی الگوهای تربیتی معاصر بهره گرفت. هدف این پژوهش، تبیین و استنتاج دلالت‌های تربیتی اندیشه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی در حوزه تربیت سیاسی و ارائه چارچوبی مفهومی برای تربیت نسل‌های آگاه، مسئول و عدالت‌محور است. این پژوهش می‌کوشد نشان دهد که اندیشه‌های او صرفاً متعلق به یک دوره تاریخی نیست، بلکه می‌تواند به عنوان مبنایی نظری برای بازسازی تربیت سیاسی در جوامع اسلامی معاصر مورد استفاده قرار گیرد. روش تحقیق در این پژوهش کیفی و از نوع تحلیل مفهومی و استنتاجی است. در این روش، آثار و اندیشه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی با رویکرد تحلیلی بررسی شده و سپس دلالت‌های تربیتی آن‌ها برای نظام آموزشی و تربیت سیاسی نسل‌های آینده استخراج شده است. در این چارچوب، مفاهیم کلیدی همچون آگاهی، اخلاق، مسئولیت اجتماعی، وحدت اسلامی و تربیت بیدارگر مورد تحلیل قرار گرفته و ارتباط آن‌ها با نظام تربیتی معاصر تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اندیشه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی ظرفیت ارائه الگویی از «تربیت سیاسی بیدارگر» را دارند که بر سه مؤلفه اساسی آگاهی، اخلاق و عمل استوار است. همچنین نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نظام آموزشی در بازتولید آگاهی سیاسی، نهادینه‌سازی اخلاق سیاسی و پرورش روح پرسشگری در نسل جوان نقش بنیادین دارد. افزون بر این، تربیت شهروندانی وحدت‌گرا، مسئول و برخوردار از هویت اسلامی و نگاه جهانی از مهم‌ترین پیامدهای به‌کارگیری این الگوی تربیتی به شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Political Education of Future Generations in Light of the Reformist Thought of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi

نویسنده English

ali koohi
Graduate of a Master’s Degree in the History and Philosophy of Education
چکیده English

In recent centuries, the Islamic world has faced challenges such as weak political awareness, the spread of authoritarianism, the penetration of intellectual colonialism, and declining social participation among citizens. One of the fundamental solutions to overcome this situation is to focus on the political education of future generations based on the reformist ideas of Muslim intellectuals. In this regard, the ideas of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi, as one of the most influential reformist intellectual movements in the Islamic world, possess significant potential for rethinking the foundations of political education. The main issue addressed in this study is identifying the implications of Sayyid Jamal’s reformist thought for the political education of future generations and examining how these ideas can be utilized in designing contemporary educational models. The aim of this research is to explain and infer the educational implications of the thought of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi in the field of political education and to provide a conceptual framework for educating aware, responsible, and justice-oriented generations. This study seeks to demonstrate that his ideas are not merely related to a specific historical period, but can also serve as a theoretical foundation for reconstructing political education in contemporary Islamic societies. The research method employed in this study is qualitative, based on conceptual and inferential analysis. In this approach, the works and ideas of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi are examined analytically, and their educational implications for educational systems and the political upbringing of future generations are subsequently extracted. Within this framework, key concepts such as awareness, ethics, social responsibility, Islamic unity, and awakening-oriented education are analyzed, and their relationship with the contemporary educational system is clarified. The findings of the study indicate that the ideas of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi have the capacity to present a model of “awakening-oriented political education” based on three fundamental components: awareness, ethics, and action. The results also show that the educational system plays a foundational role in reproducing political awareness, institutionalizing political ethics, and cultivating a spirit of inquiry among the younger generation. Furthermore, educating citizens who are unity-oriented, responsible, and equipped with an Islamic identity and a global outlook is considered one of the most important outcomes of applying this educational model.

کلیدواژه‌ها English

Political Education Sayyid Jamal al
Din Asadabadi Islamic Reformism Political Awareness Educational System
1. احمدی، محمد (۱۳۹۵). تربیت سیاسی: نظریه‌ها و کاربردها. فصلنامه مطالعات اجتماعی، دوره ۳، شماره ۱۲، صص. ۴۵۶۰.
2. اصدق‌پور، محمد (۱۴۰۱). کشف، تبیین و تحلیل منظومۀ معرفتی سید جمال‌الدین اسدآبادی و تأثیر آن بر اندیشه و رفتارهای سیاسی ـ اجتماعی وی. رساله دکتری تخصصی، دانشگاه معارف اسلامی قم.
3. بارانی، محمدرضا؛ دهقانی، محمد (۱۳۹۶). جایگاه رواداری در تمدن‌سازی اسلامی از دیدگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی. پژوهشنامه امامیه، دوره ۳، شماره ۶، صص. ۹۹۱۲۱.
4. خسروشاهی، سید هادی (۱۳۸۴). مفخر شرق: سید جمال‌الدین اسدآبادی. قم: مرکز بررسی‌های اسلامی.
5. رحمتی، سعید (۱۳۹۸). اندیشۀ ترقی در آراء سید جمال‌الدین اسدآبادی. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه بوعلی سینا.
6. زریاب خویی، عبدالحسین (۱۳۷۵). در آستانه تجدد؛ مقالاتی درباره سید جمال‌الدین اسدآبادی و عصر او. تهران: طرح نو.
7. ضابط‌پور، غلامرضا (۱۳۸۸). اندیشه سیاسی سید جمال‌الدین اسدآبادی. تهران: کانون اندیشه جوان، چاپ سوم.
8. فلاح‌توتکار، حجت (۱۳۸۶). سید جمال‌الدین اسدآبادی و نظریه جنبش توده‌ای. تاریخ، دوره ۲، شماره ۶، صص. ۱۱۹۱۳۵.
9. قنبری، میلاد؛ حق‌گو، جواد (۱۴۰۱). بررسی آینده‌اندیشی از دیدگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی. آینده‌پژوهی انقلاب اسلامی، دوره ۳، شماره ۴، صص. ۱۴۳۱۷۸.
10. کمالی‌بانیانی، محمدرضا (۱۳۸۵). جریان‌شناسی تطبیقی مشروطیت و دوم خرداد: پروسۀ اصلاحات از سید جمال اسدآبادی تا سید محمد خاتمی. ماهنامه حافظ، شماره ۳۲.
11. محیط طباطبایی، محمد (۱۳۸۰). سید جمال‌الدین اسدآبادی و بیداری مشرق زمین. تهران: انتشارات سماط.
12. معصومی، سیدابراهیم (۱۴۰۱). چالش‌های امت اسلامی و راهکارهای سید جمال‌الدین اسدآبادی برای برون‌رفت از آن (بر اساس نظریه بحران اسپریگنز). در: دومین کنفرانس بین‌المللی گفتگوهای فرهنگی در چشم‌انداز تمدنی ایران و جهان عرب، تهران.
13. موسوی، رضا (۱۳۹۶). تحولات فکری سید جمال‌الدین اسدآبادی. مجله علوم انسانی، دوره ۳، شماره ۱۴، صص. ۷۵۸۹.
14. نوازنی، بهرام (سردبیر) (۱۳۸۷). آرا و اندیشه سید جمال‌الدین اسدآبادی (مجموعه مقالات همایش). قزوین: دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره).
15. نرگس، احمدی (۱۳۹۸). بررسی تطبیقی آراء چهار متفکر اسلامی در بازشناسی نظریۀ بازگشت به خویشتن (سید جمال‌الدین اسدآبادی، اقبال لاهوری، جلال آل‌احمد و علی شریعتی). رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی(ره).