مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

کارکردهای تربیتی امید در تربیت قرآنی افراد با رویکردی نوین در بستر جامعه مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سطح سه حوزه علمیه برادران ؛ کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق
چکیده
تحولات شتابان جهان مدرن، گسترش فناوری‌های نوین، پیچیدگی روابط اجتماعی و افزایش فشارهای روانی، انسان معاصر را با مسائل تازه‌ای چون احساس تنهایی، فرسودگی روانی، بحران معنا و کاهش انگیزش مواجه کرده است. در چنین فضایی، امید به‌عنوان یک سازه‌ی بنیادین روان‌شناختی و نیرویی جهت‌دهنده در ساحت تربیت، نقشی تعیین‌کننده در بازسازی زیست معنوی و اخلاقی انسان دارد. ازاین‌رو، بازخوانی آموزه‌های قرآنی درباره‌ی امید و بررسی ظرفیت‌های تربیتی آن، ضرورتی انکارناپذیر برای نظام‌های آموزشی و فرهنگی امروز به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفیتحلیلی، به واکاوی جایگاه و کارکردهای تربیتی امید در قرآن پرداخته و تلاش کرده است نشان دهد که این مفهوم در گفتمان قرآنی صرفاً یک احساس دل‌بخشی یا انتظار منفعلانه برای آینده نیست؛ بلکه نیرویی چندبعدی، فعال و تحول‌آفرین است که در پیوند با ایمان، معرفت و اعتماد به سنت‌های الهی شکل می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد امید قرآنی می‌تواند به‌عنوان عنصری بنیادین در تربیت انسان امروز ایفای نقش کند؛ زیرا این نوع امید، علاوه بر تقویت نشاط و آرامش درونی، توان تاب‌آوری در برابر ناملایمات، پایداری اخلاقی، روحیه مسئولیت‌پذیری و انگیزه کنش‌گری اجتماعی را افزایش می‌دهد. بر اساس نتایج پژوهش، ترجمان تربیتی امید در قرآن می‌تواند بستر شکل‌گیری هویتی پایدار، معناگرا و پویا را فراهم سازد و مخاطب را به سوی ایجاد توازن میان واقع‌گرایی و آرمان‌خواهی هدایت کند. از این‌رو، بازتولید آموزه‌های قرآنیِ امید و ادغام آن در نظام تعلیم‌وتربیت، برنامه‌های خانواده‌محور و فعالیت‌های نهادهای فرهنگی، می‌تواند راهبردی مؤثر برای مواجهه با چالش‌های نوظهور جهان مدرن و ارتقای کیفیت تربیت اسلامی باشد. چنین رویکردی نه‌تنها به تقویت سرمایه روانی و اخلاقی جامعه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز رشد انسان‌هایی امیدمند، فعال و معناجو در مسیر تعالی فردی و اجتماعی گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Educational Functions of Hope in Qur’anic Education of Individuals with a Novel Approach in the Context of Modern Society

نویسنده English

Behzad Sharifi
. Level Three of the Seminary (Brothers); M.A. in Jurisprudence and Principles of Islamic Law
چکیده English

The rapid transformations of the modern world, the expansion of new technologies, the growing complexity of social relations, and the intensification of psychological pressures have confronted contemporary human beings with new challenges such as loneliness, mental exhaustion, meaninglessness, and declining motivation. In such a context, hope understood as a foundational psychological construct and a guiding force in the realm of education plays a decisive role in rebuilding the moral and spiritual life of individuals. Therefore, revisiting Qur’anic teachings on hope and examining their educational capacities has become an undeniable necessity for today’s educational and cultural systems. Employing a descriptive–analytical approach, the present study explores the place and educational functions of hope in the Qur’an, showing that this concept is not merely a comforting feeling or a passive expectation of the future. Rather, Qur’anic hope is a multidimensional, active, and transformative force that emerges through faith, knowledge, and trust in divine norms. The findings indicate that such hope can serve as a foundational element in the education of contemporary individuals, as it not only cultivates inner vitality and tranquility but also strengthens resilience in the face of adversity, moral steadfastness, a sense of responsibility, and motivation for constructive social engagement. According to the study, the educational translation of Qur’anic hope can provide the ground for forming a stable, meaningful, and dynamic identity, guiding the individual toward a balanced integration of realism and idealism. Thus, revitalizing Qur’anic teachings on hope and incorporating them into the educational system, family-based programs, and the initiatives of cultural institutions can be an effective strategy for addressing emerging challenges of the modern world and enhancing the quality of Islamic education. Such an approach contributes not only to the strengthening of society’s psychological and moral capital but also to the cultivation of hopeful, active, and meaning-seeking individuals oriented toward personal and social growth.




 

کلیدواژه‌ها English

Qur&‌‌‌‌rsquo
anic education hope
educational functions
social despair
spiritual growth
           قرآن کریم
           نهج البلاغه
1.          ابن طاووس، علی بن موسی. (۱۳۸۷ق). اقبال الأعمال (چاپ دوم). قم: نشر دارالرضا.
2.          ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
3.          آشتیانی، محمدتقی. (۱۳۹۶). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی (چاپ سوم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
4.          جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۸). منزلت انسان در قرآن (چاپ ششم). قم: مرکز نشر اسراء.
5.          ............................... (۱۳۹۷). تفسیر موضوعی قرآن کریم (چاپ چهارم). قم: مرکز نشر اسراء.
6.          راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن (چاپ دوم). قم: دارالعلم.
7.          رجبی دوانی، محمدحسین. (۱۴۰۰). انسان و امید در قرآن (چاپ اول). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
8.          دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۸۷). لغت‌نامه دهخدا (چاپ دوم). تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
9.          صبری همدانی، سیدجعفر. (۱۳۹۳). ترجمه نهج‌البلاغه (چاپ نهم). تهران: انتشارات اسلامیه.
10.        طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
11.        طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان لعلوم القرآن (چاپ سوم). تهران: انتشارات ناصری.
12.        عمید، حسن. (۱۳۹۴). فرهنگ فارسی عمید (چاپ هشتم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
13.        فیض کاشانی، ملا محسن. (۱۳۸۴). محجة البیضاء (چاپ دوم). قم: انتشارات داوری.
14.        ........................................ (۱۴۱۵ق). تفسیر صافی (چاپ چهارم). قم: انتشارات صادقی.
15.        مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۹۶). تفسیر نمونه (چاپ بیستم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
16.        معین، محمد. (۱۳۸۶). فرهنگ فارسی (چاپ پنجم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
17.        مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۵). اخلاق در قرآن (چاپ چهارم). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
18.        ..................................... (۱۳۹۳). آموزش و پرورش اسلامی (چاپ دوم). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
19.        مطهری، مرتضی. (۱۳۹۲). تعلیم و تربیت در اسلام (چاپ پانزدهم). تهران: انتشارات صدرا.
20.        ......................... (۱۳۹۴). انسان و سرنوشت (چاپ بیستم). تهران: انتشارات صدرا.