مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

الزامات تربیت دینی در زیست رسانه‌ای جدید؛ تحلیل راهبردهای ایجابی و سلبی برای مدیریت شبهات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سطح سه حوره علمیه خواهران
چکیده
در عصر رسانه، شبکه‌های اجتماعی به بستر مهمی برای جریان‌یافتن اطلاعات، تعاملات و انتقال ارزش‌ها در میان نسل نوجوان تبدیل شده‌اند. این فضا با همه فرصت‌هایی که برای آموزش و ارتباط فراهم می‌آورد، هم‌زمان با چالش‌هایی جدی در زمینه تضعیف باورهای دینی و شکل‌گیری شبهات اعتقادی روبه‌روست. این مسئله، تربیت دینی فرزندان را در معرض تهدید قرار داده و موجب نگرانی جدی خانواده‌ها و نظام تربیتی کشور شده است.هدف تحقیق آن است که ضمن شناسایی ابعاد مختلف این چالش تربیتی، راهبردهای ایجابی و سلبی برای مواجهه با محتوای مخرب در فضای مجازی را استخراج و تبیین کند.این پژوهش از نوع کیفی بوده و با روش توصیفی-تحلیلی، متون دینی و تربیتی (اعم از منابع قرآنی، روایی و متون علمی) را مورد بررسی قرار داده است. داده‌های پژوهش با تحلیل منابع معتبر استخراج و در قالب الگوی سه‌لایه‌ای شامل راهبردهای معرفتی، رسانه‌ای و تربیتی طبقه‌بندی شده‌اند.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که راهکارهای ایجابی نظیر تقویت عقلانیت دینی، استفاده از روایت‌های چندرسانه‌ای جذاب، تربیت رسانه‌ای و تقویت گفت‌وگوهای درون‌خانوادگی، در کنار راهکارهای سلبی مانند پالایش مصرف رسانه‌ای، پاسخگویی اقناعی و فیلترهای فرهنگی نرم می‌توانند نوجوانان را در برابر شبهات مصون سازند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Requirements of Religious Education in the New Media Ecology: An Analysis of Positive and Preventive Strategies for Managing Doubts

نویسنده English

Zohreh Naqdi
Level Three of the Women’s Seminary
چکیده English

In the media age, social networks have become a significant platform for the circulation of information, interactions, and the transmission of values among adolescents. While this space offers valuable opportunities for learning and communication, it simultaneously presents serious challenges—particularly the weakening of religious beliefs and the emergence of doctrinal doubts. This situation places the religious upbringing of children at risk and has caused considerable concern for families and the country’s educational system. The aim of this study is to identify the various dimensions of this educational challenge and to extract and explain positive and preventive strategies for dealing with harmful content in virtual spaces. This research is qualitative and employs a descriptive–analytical method, examining religious and educational texts, including Qur’anic sources, narrations, and scholarly works. The data were extracted from credible sources and organized into a three-layer model comprising cognitive, media-related, and educational strategies.The findings of the study indicate that positive strategies—such as strengthening religious rationality, using appealing multimedia narratives, fostering media literacy, and enhancing intra-family dialogue—alongside preventive strategies such as regulating media consumption, providing persuasive responses to doubts, and implementing soft cultural filters, can effectively protect adolescents against religious misconceptions.

·        قرآن کریم
1.      ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (۱۳۸۷ش). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال (چاپ اول). قم: انتشارات دارالحدیث.
2.      ................................................................ (۱۳۶۳ش). من لا یحضره الفقیه (چاپ دوم). تهران: دفتر انتشارات اسلامی.
3.      ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی. (۱۴۰۴ق). تحف العقول عن آل الرسول (چاپ دوم). قم: نشر اسلامی.
4.      ابن فارس، احمد. (۱۴۲۰ق). معجم مقاییس اللغة (چاپ اول). بیروت: دارالفکر.
5.      ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
6.      آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۳۶۶ش). غررالحکم و دررالکلم (چاپ دوم). تهران: دانشگاه تهران.
7.      پناهی آزاد، سیدجواد. (۱۳۹۲ش). تأثیر آموزش غیرمستقیم دینی از طریق هنر (چاپ اول). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
8.      دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷ش). لغت‌نامه دهخدا (چاپ دوم). تهران: دانشگاه تهران.
9.      راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن (چاپ اول). بیروت: دارالعلم للملایین.
10. طبرسی، حسن بن فضل. (۱۳۴۲ش). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار (چاپ اول). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
11. طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). (۱۳۶۵ش). تهذیب الأحکام (چاپ اول). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
12. ................................................................... (۱۴۱۱ق). مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (چاپ دوم). قم: مؤسسه فقه الشیعه.
13. قرائتی، محسن. (۱۳۹۲ش). نماز و تربیت دینی کودک (چاپ سوم). تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
14. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی (چاپ چهارم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
15. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمة الأطهار (چاپ دوم). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
16. مطهری، مرتضی. (۱۳۸۶ش). تعلیم و تربیت در اسلام (چاپ نهم). تهران: انتشارات صدرا.
17. مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (چاپ اول). قم: کنگره جهانی شیخ مفید.
18. نصراللهی، علی. (۱۳۹۷ش). تأثیر فضای مجازی بر تربیت دینی کودکان (چاپ اول). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).