مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

بازتاب باور به معاد در زندگی دنیوی انسان با تاکید بر دعای چهلم صحیفه سجادیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سطح دو حوزه علمیه خواهران
چکیده
باور به معاد از اصول بنیادین اعتقادی اسلام و رکن اصلی در نظام تربیتی و اخلاقی انسان است. مسئله اصلی این پژوهش آن بود که ایمان به معاد چه تأثیری در زندگی دنیوی انسان، به‌ویژه در ابعاد فردی و اجتماعی او دارد؟ بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد اخلاقی، تربیتی و اجتماعی معادباوری، تلاش کرد تا پیوند میان ایمان به آخرت و کنش‌های انسانی را در پرتو آیات قرآن، روایات و تحلیل‌های معاصر دینی بررسی کند.روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای منابع قرآنی و روایی و یافته‌های پژوهش‌های معاصر در حوزه فقه تربیتی و روان‌شناسی اسلامی بوده است. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل تطبیقی آثار معتبر در حوزه معاد و اخلاق اسلامی گردآوری و بررسی شده است. تحلیل‌ها بر اساس روش استنتاجی، رابطه میان باور به حساب و جزا با شکل‌گیری اخلاق فردی، عدالت اجتماعی و همزیستی مسالمت‌آمیز را تبیین نموده است.نتایج پژوهش نشان داد که ایمان به معاد، افزون بر تقویت خودکنترلی و خویشتن‌داری، موجب آرامش روان، امید فعال، عدالت‌خواهی، تعاون اجتماعی و مسئولیت‌پذیری اخلاقی می‌شود. معادباوری، بنیان اصلی وجدان اخلاقی در انسان و سازوکار تحقق جامعه عادل و متعادل است. این یافته‌ها گویای آن است که احیای معادباوری در نظام تربیتی و فرهنگی جوامع اسلامی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تعالی روحی فرد و سلامت روانی و اخلاقی جامعه داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Reflection of Belief in the Hereafter on Human Worldly Life, with an Emphasis on the Fortieth Supplication of Al-Sahifa al-Sajjadiyya.

نویسنده English

S Abdi
Level Two of the Women’s Seminary
چکیده English

Belief in the Hereafter is one of the fundamental doctrinal principles of Islam and a central pillar in the moral and educational system of human development. The main question of this study concerns the impact of faith in the Hereafter on a person’s worldly life, particularly in its individual and social dimensions. Accordingly, the present research aims to explain the ethical, educational, and social aspects of belief in the Hereafter, seeking to illuminate the connection between faith in the afterlife and human behavior in the light of Qur’anic verses, narrations, and contemporary religious analyses.The research adopts a descriptive–analytical method, relying on content analysis of Qur’anic and hadith sources as well as findings from contemporary studies in the fields of educational jurisprudence and Islamic psychology..The findings reveal that faith in the Hereafter, in addition to strengthening self-control and restraint, leads to psychological tranquility, active hope, the pursuit of justice, social cooperation, and moral responsibility. Belief in the Hereafter constitutes the essential foundation of the human moral conscience and serves as a mechanism for the realization of a just and balanced society. These results indicate that revitalizing eschatological belief within the educational and cultural systems of Islamic societies can play a decisive role in the spiritual elevation of individuals and the psychological and moral well-being of society.

کلیدواژه‌ها English

belief in the Hereafter
Islamic ethics
social justice
religious education
peaceful coexistence
قرآن کریم

کتاب ها

1.     ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۰۵ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
2.     جوهری، إسماعیل بن حماد. (۱۴۰۷ق). الصحاح فی اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین.
3.     دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
4.     راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق: دارالعلم.
5.     طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵ق). مجمع البحرین. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
6.     مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۰). آموزش عقاید. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
7.     ....................................... (۱۳۸۲). معاد در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
8.     مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۷). اخلاق در قرآن (جلد دوم: بینش‌ها و گرایش‌ها). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
9.     مطهری، مرتضی. (۱۳۶۹). عدل الهی. تهران: صدرا.
10.   ......................... (۱۳۷۰). انسان و سرنوشت. تهران: صدرا.
11.   ......................... (۱۳۷۴). معاد. تهران: صدرا.

مقالات

1.     اشرفی، امین و محمودی، سجاد. (۱۴۰۱). نقش معادباوری در کمال‌گرایشی انسان از منظر قرآن. معرفت، 31(2)، 920.
2.     جعفرزاده، فرزانه و نادری، زهرا. (۱۳۹۷). جایگاه معادباوری در تربیت انسان از دیدگاه ملاصدرا. جشنواره تألیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی.
3.     حسن‌زاده، مجتبی. (۱۴۰۱). معاد از دیدگاه امام علی(ع). همایش ملی تحقیقات میان‌رشته‌ای در مدیریت و علوم انسانی.
4.     خوشنود، حامد؛ کهساری، رضا؛ میریان‌آکندی، سعید؛ فلاح، امیر. (۱۴۰۰). کارکرد باورهای اعتقادی در رفتارهای اجتماعی. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 5(ویژه‌نامه)، 5162.
5.     رفیعی‌محمدی، نرگس. (۱۳۹۷). تأثیرات معادباوری در حیات دنیوی انسان از منظر نهج‌البلاغه. پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 17(59)، 922.
6.     شفیعی، علی. (۱۴۰۲). مطالعه تطبیقی هنر تذهیب در ادوار صفوی و قاجار. هنرهای کاربردی، 3(1)، 107125.
7.     قربانی‌لاکتراشانی، فاطمه؛ آبادیان، علی؛ آریانا، محمد. (۱۴۰۲). نقش معادباوری در تاب‌آوری رنج مراقبت از فرزندان دارای معلولیت ذهنی. دین و سلامت، 11(2), 3245.
8.     کشاورز، سعیده و زهری‌بیدگلی، سحر. (۱۳۹۳). ماهیت، اهداف و روش‌های معادباوری در تربیت اسلامی مبتنی بر آیات قرآن. تربیت اسلامی، 9(19)، 139156.
9.     مرادی‌کهنگی، فریناز؛ مظوری، علی‌اکبر؛ نناصری‌کریموند، احسان. (۱۳۹۷). نقش معادباوری در طهارت اقتصادی از دیدگاه نهج‌البلاغه. پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 17(59)، 2342.
10.   مقدمی، مریم؛ واعظی، سعید؛ براتعلی، میلاد. (۱۳۹۹). استنتاج مبانی تربیت دینی بر اساس معادباوری و قرآن. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 4(4)، 91102.