مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تاثیر پاسخ دهی عاطفی والدین به گریه و ترس در رشد ایمانی کودک از دیدگاه تربیت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سطح سه حوزه علمیه خواهران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین نقش واکنش‌های عاطفی والدین در برابر گریه و ترس کودک و تأثیر آن بر رشد ایمان از منظر تربیت اسلامی انجام شده است. در این پژوهش تلاش شده است تا با نگاهی دقیق به منابع اصیل اسلامی، از جمله آیات قرآن کریم، روایات معصومان(ع)، و نیز شواهد لغوی و یافته‌های روان‌شناسی تربیتی، پیوند میان نیازهای عاطفی کودک و شکل‌گیری بنای اولیه ایمان او روشن شود. روش این تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و اطلاعات با تحلیل محتوایی منابع اسلامی و علمی گردآوری و سامان‌دهی شده است. بر اساس داده‌های این پژوهش، کودک در نخستین مراحل زندگی برای شکل‌دهی به احساس امنیت و اعتماد، نیازمند دریافت واکنش‌های گرم، مهربانانه و آرام‌بخش از سوی والدین است. هنگامی که والدین در برابر گریه یا بروز ترس کودک با آغوش، آرام‌سازی کلامی و حضور اطمینان‌بخش پاسخ می‌دهند، زمینه برای شکل‌گیری دلبستگی ایمن فراهم می‌شود. این دلبستگی ایمن، ریشه اساسی احساس امنیت روانی و احساسی است که در تربیت اسلامی پیش‌نیاز پذیرش پیام‌های الهی و شکوفایی گرایش فطری انسان به ایمان شمرده می‌شود. در مقابل، اگر والدین نسبت به نیازهای عاطفی کودک بی‌اعتنا باشند یا با خشونت و سردی واکنش نشان دهند، کودک احساس ناامنی، بی‌پناهی و اضطراب را تجربه می‌کند؛ به‌گونه‌ای که این وضعیت می‌تواند موجب شکل‌گیری حالت‌های عاطفی منفی و حتی قساوت قلب شود؛ امری که در آموزه‌های اسلامی مانعی جدی برای پرورش ایمان و رشد معنوی معرفی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تربیت ایمانی کودکان، پیش از هر چیز، بر پایه ایجاد امنیت عاطفی در محیط خانواده استوار است. بنابراین واکنش‌های محبت‌آمیز، صبر در مواجهه با گریه کودک، و همراهی در لحظات ترس، نه‌تنها نیازهای روان‌شناختی او را برطرف می‌کند، بلکه مسیر رشد ایمانی را نیز هموار می‌سازد و کودک را برای پذیرش معارف الهی و ارتباط قلبی با خداوند آماده می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Impact of Parents’ Emotional Responsiveness to Crying and Fear on the Child’s Faith Development from the Perspective of Islamic Education

نویسنده English

Zahra Shafi
Level Three of the Women’s Seminary
چکیده English

This study aims to explore and clarify the role of parents’ emotional responsiveness to their child’s crying and fear, and its impact on the development of faith from the perspective of Islamic education. By examining fundamental Islamic sources—such as Qur’anic verses, narrations of the Infallibles, linguistic evidence, and findings from educational psychology—the research seeks to shed light on the relationship between a child’s emotional needs and the early formation of faith. The study employs a descriptive–analytical method, with data collected and organized through content analysis of Islamic texts and scientific literature. The findings indicate that during the early stages of life, children require warm, gentle, and reassuring parental responses to build a sense of safety and trust. When parents respond to crying or fear with physical comfort, soothing words, and a calm presence, the foundations of secure attachment are strengthened. This secure attachment is considered, within Islamic teachings, a primary basis for psychological and emotional security—an essential prerequisite for accepting divine guidance and nurturing the innate inclination toward faith. Conversely, when parents ignore a child’s emotional needs or react with harshness and coldness, the child experiences insecurity, anxiety, and emotional distress. Such conditions may lead to negative emotional states, including hardness of heart, which Islamic teachings regard as major obstacles to faith formation and spiritual growth. Overall, the results demonstrate that fostering a child’s faith begins with establishing emotional security within the family. Acts of compassion, patience in the face of crying, and supportive presence during moments of fear not only fulfill the child’s psychological needs but also pave the way for developing faith, enabling the child to embrace divine teachings and cultivate a heartfelt connection with God.

کلیدواژه‌ها English

Islamic education
emotional responsiveness
child&‌‌‌‌‌rsquo
s faith
crying
fear&‌‌‌‌‌emsp
قرآن کریم
1.     ابن‌منظور، محمد بن مکرّم. (بی‌تا). لسان العرب (جلدهای ۱۴). بیروت: دار صادر.
2.     افتخاری، مریم و مرتضوی، سارا. (۱۳۹۶). تأثیر توسعه هویت مکانی در رشد کودک. در کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در عمران، معماری و شهرسازی (دوره 1).
3.     انگاسی، سونیا؛ عارفیان، محسن؛ و تاشک، آناهیتا. (۱۳۹۴). شیوه فرزندپروری والدین و رشد اجتماعی کودک. در کنگره انجمن روان‌شناسی ایران (دوره 5).
4.     ایرانمنش، زهرا. (۱۳۹۸). تأثیر ادبیات داستانی بر رشد و تفکر کودک. پژوهشنامه اورمزد، (47)، 3147.
5.     حسینی، سیدعلی‌اکبر. (۱۳۸۴). مقایسه اجمالی نظام حقوق کودک در اسلام و غرب. فصلنامه فقه و حقوق خانواده، (31)، 120.
6.     دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). لغت‌نامه دهخدا (جلدهای ۲۴). تهران: دانشگاه تهران.
7.     راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (بی‌تا). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالعلم للملایین.
8.     رحیم‌پور، مسعود. (۱۳۸۳). مراحل رشد زبان کودک. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (تبریز)، 47(190)، 5770.
9.     زارع، محمدرضا. (۱۳۸۷). علل رشد اسلام‌گرایی در ترکیه. فصلنامه طلوع، (2)، 110.
10.   شفیعی، نوذر. (۱۳۸۴). جایگاه پاکستان در رشد اسلام‌گرایی. ماهنامه همشهری دیپلماتیک، (61)، 110.
11.   صفی‌پور، منا و حمیلی، پروین. (۱۳۹۲). تصویرگری در کتاب کودک و تأثیر آن در رشد و خلاقیت ذهن کودک. فصلنامه کتاب مهر، (8)، 198209.
12.   عابدی گنابادی، . (۱۳۸۸). علل رشد اسلام‌هراسی در اروپا. فصلنامه بیداری اسلامی، (23)، 115.
13.   کدیور، پروین؛ جوادی، محمدجعفر؛ و قدمی، محبوبه. (۱۳۹۰). بررسی رابطه کیفیت دلبستگی کودکمادر با رشد مهارت‌های اجتماعی کودک. فصلنامه تحقیقات روان‌شناختی، 3(12)، 120.
14.   کیان، مریم. (۱۳۹۴). تبیین ابعاد تربیت کودک در نظام خانواده از دیدگاه اسلام. فصلنامه مطالعات اخلاق کاربردی، 5(18)، 935.
15.   مشکوه‌الدینی، مهدی. (۱۳۸۰). رشد زبان و فرضیه‌های زبان‌آموزی کودک. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه تهران)، 4647(158159)، 263286.
16.   مصطفوی، حسن. (۱۳۷۵). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (جلدهای ۳ و ۴). تهران: بنیاد فرهنگ اسلامی.
17.   وزیری، مجید. (۱۳۸۱). نگاهی به وظایف تربیتی پدر در برابر کودک از دیدگاه اسلام. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه تهران)، 52(164)، 565584.
18.   یوسفی، سمیه. (۱۴۰۲). موانع رشد تولید از دیدگاه اسلام. فصلنامه معرفت، 32(10)، 8392.