مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تاثیر رسانه های اجتماعی بر تفکر دینی؛چالش ها و فرصت ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طلبه سطح دو حوزه علمیه تخصصی الزهرا (س) شهرستان صحنه، استان کرمانشاه
چکیده
رسانه‌های اجتماعی در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی تبدیل شده‌اند و تأثیرات گسترده‌ای بر حوزه‌های فرهنگی و دینی داشته‌اند. این پژوهش به بررسی نقش رسانه‌های اجتماعی در شکل‌گیری و تحول تفکر دینی می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق، تحلیل فرصت‌ها و چالش‌های ناشی از این فضا در ارتباط با آموزه‌های دینی است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های اجتماعی دسترسی به منابع و معارف دینی را افزایش داده‌اند. این رسانه‌ها همچنین ارتباط میان مبلغان دینی و مخاطبان را تقویت کرده و زمینه گفت‌وگوهای دینی را فراهم ساخته‌اند. در مقابل، برخی چالش‌ها مانند سطحی‌شدن فهم دینی و گسترش شبهات دینی نیز ایجاد شده است. الگوریتم‌های رسانه‌ای می‌توانند در جهت‌دهی باورها و شکل‌گیری دیدگاه‌های قطبی مؤثر باشند. گسترش فضای مجازی موجب تغییر در شیوه دریافت و تفسیر مفاهیم دینی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقویت سواد رسانه‌ای و استفاده آگاهانه از این فضا برای کاهش آسیب‌ها ضروری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Impact of Social Media on Religious Thought: Challenges and Opportunities

نویسندگان English

Leila Lotfi
Hajar Hosseini
Zeynab Azarang
Marziyeh Hashemi
Mahdieh Gholami
Level 2 seminary student, Al-Zahra Specialized Islamic Seminary, Sahneh County, Kermanshah Province, Iran
چکیده English

In recent decades, social media has become one of the most important communication tools and has greatly influenced cultural and religious spheres. This study examines the role of social media in the formation and transformation of religious thought. The main objective is to analyze the opportunities and challenges created by social media in relation to religious teachings. The research method is descriptive-analytical and based on documentary and library studies. The findings show that social media has expanded access to religious knowledge and resources. These platforms have also strengthened communication between religious preachers and audiences and encouraged religious dialogue. At the same time, challenges such as superficial understanding of religion and the spread of religious doubts have emerged. Media algorithms can influence beliefs and contribute to polarized religious discussions. The growth of cyberspace has changed the way religious concepts are received and interpreted. The study concludes that media literacy and conscious engagement with social media are essential to reduce negative effects and benefit from its positive capacities.

کلیدواژه‌ها English

Social media Religious thought Cyberspace Religious communications Media literacy
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.

کتاب‌ها:

1. آذربخش، علی‌محمد (1392ش). درآمدی بر نقش رسانه‌ها در جریان‌سازی. قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول.
2. ثقفی تهرانی، محمد (1383ق). روان جاوید. تهران: برهان، چاپ دوم.
3. جمعی از نویسندگان (1392ش). امید و رسانه: پژوهشی در مبانی، ابعاد و راهبردهای امیدآفرینی اجتماعی در رسانه ملی. قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول.
4. جمعی از نویسندگان (1393ش). رسانه‌های نوین و تحولات بین‌المللی. قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول.
5. حسنی، محمد (1385ش). فرهنگ و رسانه‌های نوین. قم: دفتر عقل، چاپ سوم.
6. حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین بن احمد (1363ش). تفسیر اثنی‌عشری. تهران: میقات، چاپ اول.
7. خبازی، مجید (1390ش). شادی و رسانه: مبانی، آسیب‌ها و راهکارها. قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول.
8. دهخدا، علی‌اکبر (1363ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران: ادبیات و علوم انسانی، چاپ اول.
9. صاحبی، محمدجواد (بی‌تا). حسین (علیه‌السلام)، طلایه‌دار نهضت احیای تفکر دینی. بی‌جا: بی‌نا.
10. صادقی، محمود (1395ش). احکام شبکه‌های اجتماعی. قم: نشر معروف، چاپ اول.
11. صادقی، محمود (1394ش). فقه و زندگی 33: احکام رایانه و اینترنت. قم: نشر معروف، چاپ سوم.
12. طیب، عبدالحسین (1378ش). اطیب‌البیان. تهران: اسلام، چاپ دوم.
13. عمید، حسن (1364ش). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیرکبیر، چاپ ششم.
14. غزالی اصفهانی، حسین (1389ش). فرهنگ لغت اصطلاحات روابط عمومی. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه، چاپ اول.
15. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1415ق). تفسیر الصافی (به کوشش حسین اعلمی). تهران: مکتبة الصدر، چاپ دوم.
16. قرائتی، محسن (1387ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ اول.
17. مجلسی، محمدباقر (1315ق). بحارالأنوار. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول.
18. معین، محمد (1387ش). فرهنگ فارسی معین. تهران: زرین، چاپ دوم.
19. مکارم شیرازی، ناصر (1380ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی‌ودوم.
20. هادیان رستانی، الهه (بی‌تا). نقش امام خمینی در احیای تفکر دینی متأثر از عاشورا. بی‌جا: بی‌نا.

مقالات:

21. تقی‌زاده، محمد (1381ش). «نقش فضای تفکر دینی در شکل‌گیری هنر اسلامی». هنر دینی، 13.
22. رزمجو، حسین (1378ش). «امام خمینی و احیای تفکر دینی در عرصه رسالت بین‌المللی اسلام». دانشگاه اسلامی، 9.
23. رستمی، محمد و دیگران (1396ش). «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر فرهنگ و باورهای دینی (هویت) کاربران؛ مطالعه موردی: کاربران استان اصفهان». علوم اجتماعی شوشتر، 2.
24. سلیمانی، علی (1397ش). «تبلیغ دینی در شبکه‌های اجتماعی؛ چالش‌ها و راهکارها با تأکید بر تلگرام». نامه فرهنگ و ارتباطات، 2.
25. شریفی، مهدی؛ شهرستانی، عقیله (1396ش). «بررسی رابطه بین میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی موبایلی (تلگرام) با رفتار و اخلاق اجتماعی کاربران با رویکرد دینی». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 3.
26. شمشیری، بابک؛ ایزدپناه، امین (1392ش). «امکان هم‌کناری تفکر انتقادی و تجربه دینی در برنامه تربیت دینی». پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 2.
27. طاهری نمهیل، ابراهیم و دیگران (1400ش). «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی خانواده‌ها (با رویکرد دینی و اسلامی)». صیانت فرهنگی و سرمایه اجتماعی، 3.
28. عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه؛ رضوی‌راد، فاطمه (1403ش). «نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و گسترش شبهات دینی زنان». رهنمون انقلاب اسلامی، 1.
29. علیپور ملاباشی، یاور و دیگران (1399ش). «نقش شبکه اجتماعی اینستاگرام در بازتولید فرهنگ دینی در میان جوانان ایرانی». اسلام و مطالعات اجتماعی، 2.
30. فتحی، علی (1399ش). «واسازی دریدا به مثابه رهیافتی برای امکان تفکر دینی (دریدا و امکان تفکر دینی)». حکمت و فلسفه، 3.
31. فنایی نعمت‌سرا، هادی (1398ش). «بسط‌پذیری معارف وحیانی در تفکر دینی». 23.
32. قائمی‌نیا، علیرضا (1388ش). «نقش استعاره‌های مفهومی در تفکر دینی». قبسات، 54.
33. قراباغی، حسن و دیگران (1397ش). «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر حجاب و عفاف، هویت دینی و فردی، تعامل با خانواده و افسردگی و انزوا در بین جوانان». مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 42.
34. کیان، مریم؛ قلی‌پور، زهره (1395ش). «آثار تربیتی شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه بر هویت ملی و دینی دانشجویان». رسانه، 2.
35. موسیوند، مریم و دیگران (1396ش). «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر وب بر هویت دینی دانشجویان دهه دوم و سوم انقلاب اسلامی (مورد مطالعه: دانشگاه‌های همدان)». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 4.
36. میراحمدی، منصور؛ احمدی، عبدالرضا (1396ش). «درآمدی انتقادی بر نظریه امتناع تفکر در فرهنگ دینی». جستارهای سیاسی معاصر، 3.
37. میرخانی، عزت (1397ش). «احیاگری تفکر دینی، مطالبات زن مسلمان و خیزش دو تفکر «فمینیسم اسلامی» و «اجتهاد اصولگرا»». مطالعات راهبردی زنان، 80.
38. نجاتی حسینی، محمود (1400ش). «اخلاقیات اجتماعی صلح در حکمت دینی: بازخوانی شبکه متون معارف اسلامی ـ شیعی». صلح‌پژوهی اسلامی، 6.