مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

پیامد های کاهش غیرت در زندگی فردی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح سه مدرسه تخصصی علمیه الزهرا شهرستان صحنه
چکیده
کاهش حساسیت اخلاقی نسبت به ارزش‌های دینی و اجتماعی از جمله پدیده‌هایی است که در بسیاری از جوامع معاصر مورد توجه پژوهشگران علوم اجتماعی و اخلاق اسلامی قرار گرفته است. یکی از مفاهیمی که در این زمینه نقش مهمی ایفا می‌کند، مفهوم «غیرت» است که در فرهنگ اسلامی به‌عنوان عاملی برای پاسداری از حریم‌های اخلاقی، دینی و اجتماعی شناخته می‌شود. با این حال، تضعیف این ویژگی اخلاقی می‌تواند پیامدهایی در ساحت فردی و اجتماعی به همراه داشته باشد. مسئله اصلی این پژوهش بررسی مفهوم غیرت و تحلیل پیامدهای کاهش آن در زندگی فردی و اجتماعی از منظر آموزه‌های اسلامی است. هدف این پژوهش تبیین مفهوم غیرت در منابع لغوی و اخلاق اسلامی و همچنین تحلیل آثار و پیامدهای کاهش این فضیلت اخلاقی در سطوح فردی و اجتماعی است. این تحقیق تلاش دارد با بهره‌گیری از آموزه‌های قرآنی، روایی و دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی، جایگاه غیرت را در نظام اخلاقی اسلام روشن سازد و نشان دهد که این ویژگی چگونه در حفظ سلامت اخلاقی جامعه نقش ایفا می‌کند. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای است. در این روش، ابتدا مفهوم غیرت در منابع لغوی و اخلاقی بررسی شده و سپس با تحلیل آیات قرآن، روایات و دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی، کارکردها و پیامدهای اجتماعی آن مورد مطالعه قرار گرفته است. داده‌های پژوهش از منابع تفسیری، حدیثی و اخلاقی گردآوری شده و با رویکرد تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که غیرت در اخلاق اسلامی به‌عنوان یک صفت نفسانی مرتبط با ایمان و تعهد به ارزش‌های الهی شناخته می‌شود و نقش مهمی در حفظ سلامت اخلاقی جامعه ایفا می‌کند. کاهش این ویژگی می‌تواند پیامدهایی همچون تضعیف حساسیت اخلاقی، کاهش مسئولیت‌پذیری اجتماعی در پاسداری از ارزش‌ها، تزلزل امنیت اخلاقی و فرهنگی جامعه و در نهایت تغییر تدریجی در هویت دینی و فرهنگی جامعه را به دنبال داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

P‑ISSN: 3115-9443 E‑ISSN: 3115-915x The Consequences of Reduced Ghayrah (Moral Jealousy) in Individual and Social Life

نویسنده English

Saeideh Karimi
Level 3 seminary student, Al-Zahra Specialized Islamic Seminary, Sahneh County, Iran
چکیده English

The decline of moral sensitivity toward religious and social values is one of the phenomena that has attracted the attention of researchers in social sciences and Islamic ethics in contemporary societies. One of the key concepts in this field is “ghayrah” (moral jealousy), which in Islamic culture is recognized as a factor for protecting moral, religious, and social boundaries. However, the weakening of this moral trait can have consequences in both individual and social spheres. The main issue of this research is to examine the concept of ghayrah and analyze the consequences of its decline in individual and social life from the perspective of Islamic teachings. The aim of this study is to define the concept of ghayrah in lexical and Islamic ethical sources and to analyze the effects and consequences of the weakening of this moral virtue at individual and social levels. This research seeks, by using Quranic teachings, narrations (hadith), and the views of Islamic scholars, to clarify the position of ghayrah in the Islamic ethical system and to show how this trait plays a role in maintaining the moral health of society. The research method is descriptive-analytical and based on library studies. In this method, the concept of ghayrah is first examined in lexical and ethical sources, and then its functions and social consequences are analyzed through the study of Quranic verses, narrations, and the views of Islamic scholars. The data has been collected from exegetical, hadith, and ethical sources and analyzed using an interpretive approach. The findings show that ghayrah in Islamic ethics is considered a spiritual trait associated with faith and commitment to divine values and plays an important role in preserving the moral integrity of society. Its decline can lead to consequences such as weakening of moral sensitivity, reduced social responsibility in protecting values, instability of moral and cultural security, and ultimately a gradual transformation of the religious and cultural identity of society.

کلیدواژه‌ها English

Ghayrah Islamic ethics Social responsibility Moral security Cultural identity
*قرآن کریم
1- ابن‌بابویه، محمد بن علی (1392). من لا یحضره الفقیه، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، چاپ سوم.
2- ابن‌شعبه حرّانی، حسن بن علی (1391). تحف العقول، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، چاپ سوم.
3- ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1406ق). لسان العرب، قم: دارالشریف الرضی للنشر، چاپ دوم.
4- پاینده، ابوالقاسم (1385). نهج الفصاحه، بیروت: دارالکتب السامیة، چاپ سوم.
5- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1366ش). غرر الحکم و درر الکلم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
6- حسینی، سید جواد (1393). «امام حسین(ع) و غیرت‌ورزی و پاسداری از حریم خانواده»، مجله پاسدار اسلام، شماره‌های 393 و 394، صص 2931.
7- خمینی، روح‌الله (1409ق). تحریر الوسیله، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع)، چاپ سوم.
8- دانشمند، مرتضی (1390). «غیرت‌ورزی و پاسداری از حریم خانواده»، پژوهشنامه تبلیغ اسلامی، شماره 1، صص 1218.
9- ری‌شهری، محمد (1390). میزان الحکمه، قم: نشر معارف، چاپ سوم.
10- حرّ عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ سوم.
11- طبرسی، فضل بن حسن (1374). مکارم الاخلاق، قم: انتشارات هجرت، چاپ سوم.
12- عالی، مسعود (1397). «غیرت‌ورزی در آموزه‌های دینی»، مجله ره‌توشه، شماره 110، صص 129144.
13- کلینی، محمد بن یعقوب (1377). الکافی (اصول کافی)، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سوم.
14- مجلسی، محمدباقر (بی‌تا). بحارالانوار، تهران: انتشارات جاویدان، چاپ سوم.
15- مطهری، مرتضی (1381). مسئله حجاب، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ سوم.
16- مطهری، مرتضی (1381). مجموعه آثار، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ سوم.
17- موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). تحریر الوسیله، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
18- میری، مجتبی (1394). «انحراف در غیرت‌ورزی و پیامدهای آن در آموزه‌های اسلامی»، مجله اخلاق، سال پنجم، شماره 19، صص 109139.
19- نراقی، مهدی (1408ق). جامع السعادات، قم: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ سوم.