مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

گونه شناسی تأثیرات معلمان در تربیت دینی دانش آموزان؛ مطالعه موردی مقطع متوسطه اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
2 سطح دو حوزه علمیه خواهران ؛ کارشناسی علوم قرآن و حدیث
چکیده
تأثیر معلم در تربیت دینی دانش‌آموزان یکی از عوامل کلیدی و مهم در شکل‌گیری هویت دینی و اخلاقی آنان محسوب می شود. معلمان نه تنها به عنوان انتقال‌دهندگان دانش، بلکه به عنوان الگوهای رفتاری و اخلاقی در زندگی دانش‌آموزان دارای اهمیت بالایی هستند. معلمان با ایجاد محیطی حمایتی و مشوقانه، می‌توانند به ترویج ارزش‌های دینی و اخلاقی در دانش‌آموزان کمک کنند. آنان با استفاده از شیوه های آموزشی مناسب، می‌توانند مفاهیم دینی را به گونه‌ای جالب و قابل فهم بیان کنند. همچنین، معلمان با ارتباط مثبت و تعامل مؤثر با دانش‌آموزان، می‌توانند اعتماد به نفس و انگیزه یادگیری در آنان را بالا ببرند. معلمانی که خود را به قواعد و ارزش‌های دینی ملزم می کنند، می‌توانند به عنوان نمونه و اسوه ای عملی در زندگی دانش‌آموزان عمل کنند. این تأثیر می‌تواند در شکل‌گیری دیدگاه و رفتارهای دینی دانش‌آموزان نقش کلیدی داشته باشد. علاوه بر این، معلمان می‌توانند با برنامه ریزی اجرای فعالیت‌های گروهی، بحث‌های کلاسی و برنامه‌های فرهنگی، فضای مناسبی برای گفت و گو و تجربه‌های دینی به وجود آورند. این ارتباطات به دانش‌آموزان انگیزه می دهد تا درک عمیق‌تری از دین خود داشته باشند و بتوانند آن را در زندگی روزانه خود به کار بگیرند. در نهایت، نقش معلم در تربیت دینی دانش‌آموزان به عنوان یک عامل مؤثر و تعیین‌کننده در شکل‌دهی و شگل گیری به شخصیت و هویت دینی آنان دارای اهمیت و نقش کلیدی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Typology of Teachers’ Influences on Students’ Religious Education: A Case Study of the Lower Secondary Level

نویسندگان English

Hamidah Ghaderi 1
Fatemeh Karimi‑Farshad 2
1 M.A. in Qur’anic Sciences and Hadith, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran
2 Level‑2 Graduate of the Women’s Islamic Seminary; B.A. in Qur’anic Sciences and Hadith
چکیده English

The influence of teachers on students’ religious education is regarded as one of the key and significant factors in the formation of their religious and moral identity. Teachers are important not only as transmitters of knowledge but also as behavioral and ethical role models in students’ lives. By creating a supportive and encouraging environment, teachers can help promote religious and moral values among students. Through the use of appropriate teaching methods, they can present religious concepts in an engaging and comprehensible manner. Moreover, by establishing positive relationships and effective interactions with students, teachers can enhance their self‑confidence and motivation for learning. Teachers who themselves adhere to religious rules and values can serve as practical examples and role models in students’ lives. Such influence plays a crucial role in shaping students’ religious attitudes and behaviors. In addition, teachers can create suitable spaces for dialogue and religious experiences by planning and implementing group activities, classroom discussions, and cultural programs. These interactions motivate students to develop a deeper understanding of their religion and to apply it in their daily lives. Ultimately, the role of the teacher in students’ religious education is a decisive and influential factor in the formation and development of their personality and religious identity.

کلیدواژه‌ها English

Religious Education Teacher Influence Students&rsquo
Religious Education Effective Educational Teacher Religious Education in Lower Secondary School
*     قرآن کریم، (1392ش)، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، تهران: انتشارات عابدزاده.
*     نهج البلاغه، (1401ش)، جمع آوری سید شریف رضی، ترجمه محمد دشتی، تهران: انتشارات کتاب جمکران.
1.     ابن فارس، احمد بن فارس،(1408ق)، معجم مقاییس اللغه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
2.     ابن منظور، محمد ابن مکرم،(1414ق)، لسان العرب، بیروت: انتشارات داراحیاءالتراث العربی.
3.     ابوطالبی، مهدی، (۱۳۸۸ش)، تربیت دینی از دیدگاه امام علی، چاپ سوم، قم: مرکز مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
4.     باقری، زهره، (1400ش)، پایان نامه، «تاثیر آموزه های دینی بر عملکرد دانش آموزان دختر دوره راهنمایی از دیدگاه مدیران مدارس مورد مطالعه دانش آموزان ناحیه یک اراک»، مرکزی: مرکز پیام نور اراک
5.     بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1408ق)، انوار التنزیل و اسرار التاویل، بیروت: انتشارات داراحیاء التراث العربی.
6.     جباران، محمدرضا، (1385ش)، درسنامه علم اخلاق، قم: مرکز نشر هاجر (وابسته به مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران)، چاپ سوم.
7.     جودی پور، محمد حسین، (1401ش)، پایان نامه، «نقش معلمان در پیشگیری از دین گریزی جوانان از منظر قرآن کریم»، دانشکده علوم قرانی زابل.
8.     خمینی، روح اله، (1378ش)، صحیفه امام، ج ۷، تهران: انتشارات موسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی ( سخنرانی در جمع فرهنگیان اصفهان- حسینیه جماران)
9.     خمینی، روح اله، (1389ش)، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام، چاپ پنجم.
10.   خوری الشرتوتی، سعید، (1403ق)، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، قم: انتشارات مکتبه آیت الله مرعشی.
11.   داوودی، محمد، (1390ش)، تربیت اخلاقی، چاپ اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
12.   داوودی، محمد، (3190ش)، نقش معلم در تربیت دینی، چاپ سوم ، قم: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
13.   داوودی، محمد؛ حسینی زاده، سیدعلی (1384ش)، «محمد، سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل بیت (ع)»، ج2، تربیت دینی،ص27،پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ج2، قم: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
14.   دلشاد تهرانی، مصطفی، (1387ش)، سیری در تربیت اسلامی، چاپ دهم، تهران: انتشارات دریا.
15.   دهقان رجبی، فاطمه، (1392ش)، پایان نامه، «نقش معلم در تربیت از دیدگاه قرآن و نهج‌البلاغه»، دانشگاه شهید باهنر کرمان: دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
16.   دهنوی، حسین، (1381ش)، معلم موفق، قم: انتشارات ظفر
17.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد،(1404ق)، المفردات فی الفاظ القران، بیروت: انتشارات دارالعلم.
18.   رشیدپور، مجید، (1390ش)، چگونه می توان تربیت کرد، تهران: ناشر انجمن اولیاء و مربیان.
19.   رودگر، محمدجواد، (1386)، «تربیت دینی، آسیب ها و راه های درمان»، مجله کتاب نقد، شماره 42، ص91.
20.   زبیدی ، مرتضی، (بی تا)، تاج العروس، بیروت:  انتشارات دارالفکر.
21.   زمخشری، جارالله، (1391ش)، ترجمه: انصاری، مسعود، الکشاف، قم: انتشارات دارالاحیاء التراث العربی.
22.   زهادت، عبدالحمید، (1386ش)، تعلیم و تربیت در نهج البلاغه، چاپ سوم، قم: انتشارات بوستان کتاب.
23.   سلحشوری، احمد، (1390ش)، «حدود و ثغور تربیت اخلاقی، تربیت معنوی و تربیت دینی»، مجله رهیافتی نو در مدیریت آموزشی ،شماره 6، صص41-56.
24.   سیفی نژاد، عبدالرحیم، (1388ش)، پایان نامه، «آسیب ‌شناسی نظری تربیت دینی جوانان»، دانشگاه قم: دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
25.   شمسی پور، رفعت، (1390)، گلچینی از آیات اخلاقی قران کریم، قم: انتشارات عقیق عشق.
26.   صادقی محسن آباد، حجت اله، (1388ش)، پایان نامه، «بررسی مبانی تربیت دینی کودک از منظر قرآن و روایات »، دانشگاه قم: دانشکده االهیات ومعارف اسلامی.
27.   صادقی، مرضیه، (1402ش)، پایان نامه، «شناسایی ویژگی های معلم اثر بخش از منظر آیات و روایات»، پردیس نسیبه تهران، گروه الهیات.
28.   صالحی، علی، (1394ش)، پایان نامه، «تربیت دینی از منظر قرآن و حدیث»، استان قم: دانشکده اصول دین.
29.   طباطبایی، سید محمد حسین، (1388ش)، المیزان فی تفسیر القران، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه قم.
30.   طبرسی، فضل بن حسن، (1415ق)، مجمع البیان، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
31.   طیب، محمد، (1377ش)، معلم خوب، تهران: انتشارات کتابخانه شفق.
32.   فراهیدی، خلیل ابن احمد، (1421ق)، کتاب العین، قم: انتشارات دارالإحیاء التراث العربی.
33.   قرشی بنایی، علی اکبر، (1412ق)، قاموس قران، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
34.   کارآموز، فاطمه، (1401ش)، پایان نامه، «تبیین و بررسی شیوه های کاربردی تربیت و پرورش دینی فرزندان از منظر قرآن و روایت،»، یزد: دانشگاه پیام نور مهریز.
35.   کردی، عبدالرضا، (1378)، نیاز و انگیزه در تربیت دینی دانش آموزان ابتدایی، مجله رشد دانش آموزان ابتدایی، سال سوم، شماره17، صص93-103.
36.   کریمی، مریم، (1402ش)، پایان نامه، «رفتارشناسی معلم و متعلم در آموزه‌های دینی»، دانشگاه قم: مرکز پیام نور قم
37.   کشاورز، سوسن، (1387ش)، «شاخص ها و آسیب های تربیت دینی»، مجله تربیت اسلامی، شماره6، صص93-122.
38.   کلینی، محمد ابن یعقوب، (1399ش)، مترجم: به نژاد ،عباس،  اصول کافی، تهران: انتشارات آرایه.
39.   کیومرثی، غلامعلی، (1386ش)، مبانی و اصول تربیت دینی و تفاوت آن با تعلیمات دینی، تهران: انتشارات مدرسه.
40.   مجلسی، محمدباقر، (1315ق)، بحارالانوار، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
41.   محمدی نیا، اسدالله، (1390ش)، جایگاه معلم و مبلغ در قران کریم، قم: انتشارات سبط اکبر.
42.   مصطفوی، حسن، (1385ش)، التحقیق فی کلمات القران الکریم، تهران: انتشارات مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
43.   مطهری، مرتضی، (1383ش)، تعلیم وتربیت در اسلام، تهران: انتشارات صدرا.
44.   مظاهری، حسین، (1371ش)، ویژگی های معلم خوب، قم: تربیت معلم آیت الله طالقانی.
45.   مکارم شیرازى، ناصر، (1374ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة ، چ۱۰.
46.   نور الدهر یزدی، یگانه، (1395ش)، تبیین مبانی و اصول تربیت اجتماعی فرزندان از منظر آیات و روایات، محل نشر: دومین کنفرانس سراسری دانش و فناوری علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران.
47.   هاشمی، سیدعلی، (1385ش)، «ماهیت دینی تعلیم و تربیت»، مجله تربیت اسلامی، شماره2، صص41-56.
48.   همتی، ستار، (1400ش)، رساله دکتری، «روشهای تدریس شایسته در تعلیم آموزه های دین از نظر اسلام»، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه، مدرسه عالی فقه تخصصی.