مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تحلیل تأثیر مقایسه‌گری در فضای مجازی بر عزت‌نفس کودکان با تأکید بر آموزه‌های تربیتی اسلام در مواجهه با چالش‌های مدرنیته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سطح دو حوزه علمیه خواهران
چکیده
گسترش فناوری‌های دیجیتال و حضور روزافزون کودکان در فضای مجازی، زمینه شکل‌گیری الگوهای جدیدی از مقایسه‌گری اجتماعی را فراهم کرده است؛ الگویی که در بسیاری از موارد منجر به تضعیف عزت‌نفس، کاهش اعتمادبه‌نفس و دگرگونی هویت کودکان می‌شود. این پژوهش با هدف تحلیل سازوکارهای روان‌شناختی مقایسه‌گری در فضای مجازی و بررسی تأثیر آن بر عزت‌نفس کودکان انجام شده و با رویکردی میان‌رشته‌ای به پیوند میان روان‌شناسی رشد، مطالعات رسانه و تربیت اسلامی پرداخته است.در بخش نظری، ابتدا مفاهیم عزت‌نفس، ابعاد شکل‌گیری آن و نقش تعاملات دیجیتالی تبیین می‌شود و سپس تأثیرات بازی‌های رایانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی بر تجربه‌های هیجانی و شناختی کودکان بررسی می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت در بازی‌ها می‌تواند حس کارآمدی را تقویت کند، اما شکست‌های مکرر و مقایسه با بازیکنان دیگر موجب شکل‌گیری احساس ناتوانی، خودکم‌بینی و آسیب به عزت‌نفس می‌شود.در بخش اسلامی، پژوهش با استناد به اصول قرآنی و سیره تربیتی معصومان، چارچوبی ارائه می‌دهد که از طریق آن می‌توان اثرات مخرب مقایسه‌گری دیجیتال را کاهش داد. محورهایی چون کرامت انسانی، تربیت توحیدی، نقش تعیین‌کننده خانواده و ضرورت کنترل هیجانات، از مهم‌ترین عوامل محافظتی معرفی شده‌اند.بر اساس جمع‌بندی نهایی، پژوهش تأکید می‌کند که مواجهه با چالش‌های مدرنیته نیازمند تربیت رسانه‌ای، ارتقای مهارت‌های شناختی و اقتباس صحیح از آموزه‌های اسلامی است؛ آموزه‌هایی که می‌توانند فرایند هویت‌سازی، عزت‌نفس و سلامت روانی کودکان را در بستر فضای مجازی پایدار و مقاوم‌سازی کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Impact of Social Comparison in Cyberspace on Children’s Self-Esteem with Emphasis on Islamic Educational Teachings in Confronting the Challenges of Modernity

نویسنده English

p azadpour
Level Two of the Women’s Seminary
چکیده English

The expansion of digital technologies and the increasing presence of children in cyberspace have created new patterns of social comparison—patterns that, in many cases, lead to weakened self-esteem, reduced self-confidence, and disruptions in children’s identity formation. This study aims to analyze the psychological mechanisms of online social comparison and examine its impact on children’s self-esteem, employing an interdisciplinary approach that integrates developmental psychology, media studies, and Islamic education. In the theoretical section, the concepts of self-esteem, its developmental dimensions, and the role of digital interactions are first explained; subsequently, the effects of video games and social networks on children’s emotional and cognitive experiences are examined. Findings indicate that while success in games can enhance a sense of competence, repeated failures and comparison with other players may lead to feelings of inadequacy, diminished self-worth, and damage to self-esteem.In the Islamic section, the research draws on Qur’anic principles and the educational practices of the Infallibles to propose a framework through which the destructive effects of digital comparison can be mitigated. Key protective factors identified include human dignity, monotheistic upbringing, the pivotal role of the family, and the necessity of emotional regulation. Based on the overall conclusion, the study emphasizes that confronting the challenges of modernity requires media literacy, strengthening cognitive skills, and the proper application of Islamic teachings—teachings capable of stabilizing and reinforcing children’s identity formation, self-esteem, and psychological well-being within the context of cyberspace.

کلیدواژه‌ها English

self-esteem
video games
children
social comparison
intrinsic motivation
           قرآن کریم
1.          آذرنوش، آذرتاش. (۱۴۱۳ق). فرهنگ معاصر عربیفارسی (چاپ دوم). بیروت: دارالمعرفه.
2.          پسندیده، عباس. (۱۳۸۹). اخلاق‌پژوهی حدیثی (چاپ سوم). قم: انتشارات زمزم هدایت.
3.          جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۸). زن در آیینه جلال و جمال (چاپ چهارم). قم: انتشارات اسراء.
4.          حرّانی، حسن بن شعبة. (۱۴۱۴ق). تحف العقول (چاپ اول). قم: انتشارات جامعه مدرسین.
5.          حسینی دشتی، سیدمصطفی. (۱۳۸۱). معارف و معاریف: دایره‌المعارف جامع اسلامی (چاپ اول). تهران: آرایه.
6.          حرزاده، محمدمهدی. (۱۳۸۹). حیا؛ زیبایی بی‌پایان (چاپ اول). قم: شفق.
7.          حاج اسماعیلی، محمدرضا و سعیدی، عبدالامیر. (۱۳۸۹). نشریه مهکام، شماره ۱۱.
8.          خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۷۸). اجوبة الاستفتائات (چاپ چهارم). تهران: انقلاب اسلامی.
9.          دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۵). فرهنگ لغت دهخدا (چاپ سوم). قم: اسوه.
10.        ری‌شهری محمدی، محمد. (۱۳۷۹). میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شیخی (چاپ سوم). قم: نشر مشرقین.
11.        راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۳۶۸). مفردات، ترجمه غلامرضا خسروی حسینی (چاپ سوم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
12.        سروی زرگر، محمد. (۱۳۷۷). فضای مجازی اینترنت (چاپ سوم). قم: دارالحدیث.
13.        شکربیگی، عالیه. (۱۳۹۲). رسانه زنان و مناسبات خانواده (چاپ اول). تهران: نشر گنج.
14.        صالحی کرهرودی، شاهرخ. (۱۳۸۸). مصاحبه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی در گفتگو با روزنامه جام جم، شماره ۴.
15.        عمید، حسن. (۱۳۷۰). فرهنگ لغت عمید (چاپ سوم). تهران: انتشارات اطلاعات.
16.        گل‌محمدی، احمد. (۱۳۷۲). جهانی‌شدن فرهنگ و هویت (چاپ سوم). بی‌جا: انتشارات فیض کاشانی.
17.        مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۶). فلسفه اخلاق (چاپ سوم). قم: مؤسسه فرهنگی طه.
18.        مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۰). زندگی در پرتو اخلاق (چاپ سوم). تهران: انتشارات اطلاعات.
19.        .................................. (۱۳۷۴). اخلاق در قرآن (چاپ سوم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
20.        مطهری، مرتضی. (بی‌تا). ده گفتار (چاپ اول). قم: انتشارات صدرا.
21.        ........................ (بی‌تا). اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب (چاپ اول). قم: انتشارات صدرا.
22.        مجلسی، محمدباقر. (۱۳۷۶). بحارالانوار (چاپ سوم). قم: مؤسسه فرهنگی طه.
23.        مسکویه، احمد بن محمد. (۱۳۶۳). اخلاق و راه سعادت: اقتباس و ترجمه از طهارة الاعراق، ترجمه و اقتباس نصرت بیگم امین (چاپ دوم). تهران: نشر فیض کاشانی.