مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

مطالعات اسلامی نوین در بستر مدرنیته

تبیین مفهوم مخاطب در علم ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
ارشد فقه و مبانی حقوق، دانشجوی دکتری مدیریت رسانه
چکیده
تحول رسانه‌ها و گسترش نظام‌های ارتباطی در جوامع معاصر سبب شده است که مفهوم مخاطب به یکی از مفاهیم مهم در مطالعات ارتباطی تبدیل شود. در نظریه‌های اولیه ارتباطات، مخاطب اغلب به‌عنوان دریافت‌کننده‌ای منفعل در نظر گرفته می‌شد که پیام‌های رسانه‌ای را بدون مشارکت در فرایند معناپردازی دریافت می‌کند. با این حال، گسترش پژوهش‌های اجتماعی و فرهنگی در حوزه ارتباطات نشان داد که مخاطبان در مواجهه با پیام‌های رسانه‌ای نقش فعال‌تری دارند و در چارچوب زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی خود به تفسیر و بازخوانی پیام‌ها می‌پردازند. بر این اساس، مسئله اصلی این پژوهش تبیین مفهوم مخاطب در علم ارتباطات و بررسی جایگاه آن در نظریه‌های ارتباطی است. هدف این پژوهش تحلیل مفهوم مخاطب در چارچوب نظریه‌های مختلف ارتباطی و روشن ساختن تحول نگاه به مخاطب در مطالعات ارتباطات است. در این راستا تلاش شده است با بررسی مبانی نظری ارتباطات، مفهوم مخاطب در الگوها و نظریه‌های مختلف ارتباطی تحلیل شود و جایگاه آن در فرایند ارتباط روشن گردد. همچنین پژوهش حاضر می‌کوشد نشان دهد که چگونه تغییر رویکردهای نظری در مطالعات ارتباطی به بازتعریف نقش مخاطب در فرایند ارتباط منجر شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است. در این روش، منابع نظری مرتبط با حوزه ارتباطات، جامعه‌شناسی ارتباطات و مطالعات فرهنگی بررسی شده و مفاهیم و نظریه‌های مرتبط با مخاطب مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. با استفاده از تحلیل متون علمی و نظری، تلاش شده است ابعاد مختلف مفهوم مخاطب و تحول آن در نظریه‌های ارتباطی تبیین شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم مخاطب در روند تحول مطالعات ارتباطی دچار تغییرات قابل توجهی شده است. در حالی که در رویکردهای اولیه مخاطب بیشتر به‌عنوان دریافت‌کننده پیام در نظر گرفته می‌شد، در نظریه‌های جدیدتر مخاطب به‌عنوان کنشگری اجتماعی مطرح می‌شود که در انتخاب، تفسیر و استفاده از پیام‌های رسانه‌ای نقش فعال دارد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که در بسیاری از نظریه‌های معاصر ارتباطات، مخاطبان بخشی از فرایند تولید و بازتولید معنا در جامعه به شمار می‌آیند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the Concept of Audience in Communication Science

نویسنده English

Hassan Malekpoor
M.A. in Fiqh and Foundations of Law. PhD Student in Media Management
چکیده English

The transformation of media and the expansion of communication systems in contemporary societies have made the concept of the audience one of the important notions in communication studies. In early communication theories, the audience was often regarded as a passive receiver who received media messages without participating in the process of meaning-making. However, the expansion of social and cultural research in the field of communication has shown that audiences play a more active role when encountering media messages and interpret and re-read these messages within their social and cultural contexts. Accordingly, the main issue of this study is to explain the concept of the audience in communication science and to examine its position in communication theories. The aim of this research is to analyze the concept of the audience within the framework of different communication theories and to clarify the transformation of perspectives toward the audience in communication studies. In this regard, by examining the theoretical foundations of communication, this study attempts to analyze the concept of the audience in various communication models and theories and to clarify its position in the communication process. The study also seeks to demonstrate how changes in theoretical approaches in communication studies have led to a redefinition of the role of the audience in the communication process. The research method in this study is descriptive–analytical and based on documentary analysis. In this method, theoretical sources related to communication studies, sociology of communication, and cultural studies have been examined, and concepts and theories related to the audience have been analyzed. Through the analysis of scientific and theoretical texts, an attempt has been made to explain the various dimensions of the concept of the audience and its transformation in communication theories. The findings of the study indicate that the concept of the audience has undergone significant changes throughout the development of communication studies. While in earlier approaches the audience was mainly considered as a receiver of messages, in more recent theories the audience is regarded as a social actor who plays an active role in selecting, interpreting, and using media messages. The results also show that in many contemporary communication theories, audiences are recognized as part of the process of producing and reproducing meaning in society..

کلیدواژه‌ها English

Audience Communication Science Communication Theories Mass Media Meaning
Making
1.     آبرکرامبی، نیکلاس (1370). فرهنگ جامعه‌شناسی. ترجمه حسن پویان. تهران: انتشارات چاپخش.
2.     ارلسون، الیوت (1387). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمه حسین شکرکن. تهران: انتشارات رشد، چاپ پنجم.
3.     استوراتی، دومینیک (1388). نظریه‌های فرهنگ عامه. ترجمه تری پاک‌نظر. تهران: نشر گام نو، چاپ ششم.
4.     بشیر، حسن و بصیریان جهرمی، حسین (1385). «فرهنگ رسانه‌ای و سیاست‌های فرهنگی». فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال دوم، شماره 7.
5.     خانیکی، هادی (1387). در جهان گفت‌وگو. تهران: نشر هرمس.
6.     .......................(1390). «گفت‌وگو و آیین آن». فصلنامه آیین گفت‌وگو، سال اول، شماره 1.
7.     راینمن، دانیل و دیگران (1389). تحلیل پیام‌های رسانه‌ای. ترجمه مهدخت بروجردی علوی. تهران: نشر سروش.
8.     رستگار، میلاد (1380). «تصویری ماندنی از دوره‌ای استثنایی در تاریخ مطبوعات ایران؛ گفت‌وگو با دکتر محسنیان‌راد». نشریه رسانه، شماره 46.
9.     ریتزر، جورج (1389). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی، چاپ شانزدهم.
10.   شارون، جوئل (1386). ده پرسش از دیدگاه جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
11.   فرقانی، حسن؛ محسنیان‌راد، هادی؛ اسدی، محمد و معتمدنژاد، کاظم (1369). «روزنامه و روزنامه‌نگاری در ایران؛ مشکلات انتقادی در مطبوعات». نشریه رسانه، شماره 3.
12.   فسیک، جان (1382). «فرهنگ و ایدئولوژی». ترجمه مژگان برومند. مجله ارغنون، شماره 20، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
13.   قاضی‌مرادی، حسن (1391). شوق گفت‌وگو. تهران: نشر دات.
14.   کرایب، یوان (1389). نظریه اجتماعی مدرن. ترجمه عباس مخبر. تهران: نشر آگاه، چاپ ششم.
15.   کریپندورف، کلاوس (1383). تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی. ترجمه هوشنگ نای‌بی. تهران: نشر نی، چاپ دوم.
16.   گیدنز، آنتونی (1386). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر نی، چاپ اول.
17.   محسنیان‌راد، مهدی (1376). بررسی وضعیت انتقاد در مطبوعات. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
18.   ........................... (1377). «انتقاد در مطبوعات و وضعیت آن در ایران». فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 10.
19.   ........................... (1387). ریشه‌های فرهنگی ارتباط در ایران. تهران: نشر چاپار.
20.   میلر، اندرو و براویت، جف (1385). درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر. ترجمه جمال محمدی. تهران: نشر ققنوس.
21.   نیکخواه، علیرضا (1391). «مبانی و مؤلفه‌های روزنامه‌نگاری گفت‌وگویی؛ بررسی دیدگاه‌های استادان ارتباطات، روزنامه‌نگاران و صاحب‌نظران حوزه گفت‌وگو». پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
22.   هابرماس، یورگن (1381). نظریه کنش ارتباطی، جلد اول. ترجمه کمال پولادی. تهران: مؤسسه انتشاراتی روزنامه ایران.
23.   ........................... (1385). «حوزه عمومی». ترجمه جواد کارگزاری. فصلنامه حقوق عمومی، شماره 42، اسفند، صص 247.
24.   ........................... (1388). دگرگونی ساختاری حوزه عمومی: کاوشی در باب جامعه بورژوایی. ترجمه جمال محمدی. تهران: نشر افکار، چاپ سوم.